Wlz-behandeling: wat staat vast en wat verandert?

Wat staat vast in de huidige inrichting?

Wlz-behandeling omvat specifieke medische, gedragswetenschappelijke en paramedische zorg. ‘Specifiek’ kan gaan over de deskundigheid die nodig is om de doelgroep te behandelen, over de onlosmakelijke samenhang met de overige zorg, of over beide. Denk aan behandeling waarvoor kennis van dementie nodig is, of waarbij intensieve afstemming met behandelaren en zorgteams onmisbaar is. De behandeling hoeft zich niet te beperken tot de aandoening waarvoor de Wlz-indicatie oorspronkelijk is afgegeven. Zorginstituut: Wlz-behandeling.

Die behandeling kan ook worden geleverd als de verblijfsinstelling haar niet zelf aanbiedt. Een andere aanbieder kan dan de specifieke Wlz-behandeling verzorgen, bijvoorbeeld naast de algemene medische zorg van de huisarts. ‘Verblijf zonder behandeling’ betekent dus niet dat behandeling buiten beeld blijft.

Daarnaast bestaat een afzonderlijke aanspraak op aanvullende zorg. Bij verblijf én behandeling door of namens dezelfde instelling vallen onder voorwaarden ook algemeen medische zorg, medicijnen en tandheelkundige zorg onder de Wlz. De feitelijke situatie is bepalend: alleen een indicatie of de mogelijkheid om behandeling te bieden is onvoldoende. Zorginstituut: aanvullende zorg bij verblijf met behandeling.

Voor de organisatie maakt het daarom verschil wie de behandeling levert en onder wiens verantwoordelijkheid dat gebeurt. Behandeling inkopen namens de eigen instelling is iets anders dan een cliënt die zelfstandig behandeling van een andere aanbieder ontvangt. Achter dezelfde woorden ‘met’ en ‘zonder behandeling’ kunnen dus wezenlijk andere afspraken over zorg, verantwoordelijkheid en bekostiging schuilgaan.

Harmonisatie van Wlz-behandeling: wat is afgesproken?

Harmonisatie moet de verschillen verkleinen in hoe behandeling en aanvullende zorg worden georganiseerd en betaald voor cliënten met een vergelijkbare zorgvraag. Die discussie loopt al langer. In 2017 adviseerde het Zorginstituut om bij institutionele zorg behandeling en aanvullende zorg samen onder de Wlz te brengen. Dat advies is destijds niet overgenomen. Het is dus geen besluit dat alsnog automatisch wordt uitgevoerd. Zorginstituut: advies en reactie van de minister.

In het Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg is wel een duidelijke richting vastgelegd: het streven is dat het onderscheid tussen verpleeghuisplekken met en zonder behandeling op termijn verdwijnt. Voor de zeer kwetsbare ouderen die op het verpleeghuis zijn aangewezen, moeten verblijf, zorg en behandeling samenhangend worden georganiseerd. Het akkoord koppelt dit aan de verdere afbakening van de toegang tot het verpleeghuis. Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg, onderdeel 3.4.

De uitvoering vraagt nog concrete keuzes. Welke gevolgen heeft dit voor aanbieders die nu geen behandeling organiseren? Hoe blijft voldoende behandelcapaciteit beschikbaar, binnen én buiten het verpleeghuis? En hoe wordt de bekostiging aangepast? In het HLO is budgettaire neutraliteit daarbij als uitgangspunt opgenomen. VWS meldde in januari 2026 dat de voorbereiding van het onderzoek naar de benodigde stappen was gestart. VWS: voortgang per HLO-onderdeel.

Er is daarmee een beleidsrichting afgesproken, maar nog geen geharmoniseerd pakket ingevoerd. Het HLO verandert op zichzelf de wettelijke aanspraken niet. Ook de oplevering van het Afwegingskader Verpleeghuiszorg betekent niet dat de harmonisatie daarmee juridisch is geregeld. De huidige regels blijven het vertrekpunt voor de zorgverlening en bekostiging.

Het Afwegingskader Verpleeghuiszorg: welke behandeling is waar nodig?

Wanneer is verhuizen naar een verpleeghuis de meest passende oplossing? Het Afwegingskader Verpleeghuiszorg helpt professionals om die afweging samen met de oudere en diens naasten te maken. De zorgvraag en zorgzwaarte vormen het uitgangspunt. Daarnaast tellen de woonsituatie, het sociale netwerk en de draagkracht van de omgeving mee. Zo kan ook bij een complexe zorgvraag zorg buiten het verpleeghuis passend blijven. Zorginstituut: Afwegingskader Verpleeghuiszorg.

Het kader is in juni 2026 gepubliceerd. Voor de invoering zijn een oefenperiode, verdere besluitvorming en wettelijke borging nodig. Het Zorginstituut noemt wettelijke inwerkingtreding op zijn vroegst in 2029 als verwachting. Dat is geen vastgestelde ingangsdatum.

Voor behandeldiensten roept dit nu al vragen op. Als verandert welke ouderen in het verpleeghuis wonen, wat betekent dat dan voor de benodigde deskundigheid en beschikbaarheid? En voor het samenspel tussen behandelaren en zorgteams? Ook bij de afweging over een verhuizing kan behandelkennis een bijdrage leveren: het kader vraagt om multidisciplinaire inbreng of consultatie.

Tegelijk blijft behandeling buiten het verpleeghuis nodig. Het Zorginstituut benoemt mogelijke verschuivingen naar de eerste lijn, Wlz-zorg thuis en het sociaal domein. Voor organisaties ligt daar een concrete voorbereidingsvraag: welke behandelkennis moet op welke plek beschikbaar zijn, en wat vraagt dat van samenwerking met huisartsen, wijkverpleging en andere aanbieders? Zorginstituut: advies over de toepassing.

Scenariodenken helpt om die mogelijke verschuivingen te verkennen. Daarmee kunnen behandeldiensten zich voorbereiden op een andere verdeling van de zorgvraag, binnen én buiten het verpleeghuis.

De nieuwe leveringsvorm Wlz-thuis

Voor de ouderenzorg wordt gewerkt aan één nieuwe leveringsvorm voor Wlz-zorg thuis. Deze moet het volledig pakket thuis (vpt) en het modulair pakket thuis (mpt) vervangen. Het persoonsgebonden budget blijft daarnaast bestaan. De bedoeling is om zorg eenvoudiger te organiseren en gemakkelijker te laten meebewegen met wat iemand nodig heeft, zowel in de eigen woning als in geclusterde woonvormen. VWS: nieuwe leveringsvorm voor Wlz-zorg thuis.

Voor invoering is een wetswijziging nodig. Het Zorginstituut noemt op zijn vroegst 2029 als verwachting. De precieze inrichting staat nog niet vast; de huidige leveringsvormen worden dus niet op korte termijn door deze nieuwe vorm vervangen. Zorginstituut: voorbereiding en verwacht tijdpad.

Ook de plaats van behandeling en de bijbehorende bekostiging worden nog uitgewerkt. Verenso benadrukt daarbij het belang van inzet die kan variëren van consultatie en advies tot medebehandeling en regie over de behandeling. Ook overleg, bereikbaarheid en samenwerking met de huisarts vragen aandacht. Dit zijn inzetpunten van een betrokken beroepsvereniging; het zijn nog geen vastgestelde vergoedingsafspraken. Verenso: stand van de uitwerking, oktober 2026.

Voor behandeldiensten roept dit concrete voorbereidingsvragen op. Welke bijdrage wil de organisatie leveren aan behandeling thuis? Welke deskundigheid moet beschikbaar zijn en hoe sluit die aan op huisartsen, wijkverpleging en andere aanbieders? Een incidenteel consult vraagt om een andere organisatie dan langdurige betrokkenheid bij een cliënt of vaste samenwerking met een woonlocatie. Daar horen passende afspraken bij over verantwoordelijkheden, bereikbaarheid, inzet en kosten. De verdere uitwerking van Wlz-thuis zal moeten laten zien hoe de bekostiging daarop aansluit.

Zorginkoop vanaf 2027: mpt als vertrekpunt bij ongeclusterde zorg thuis

Volgens het landelijke inkoopbeleid 2027–2029 is vanaf 1 januari 2027 voor nieuwe cliënten met ongeclusterde Wlz-zorg thuis mpt voorliggend op vpt. Vpt blijft mogelijk wanneer dat volgens het landelijke toetsingskader passender is. Voor de procederende aanbieders geldt echter een ander contractueel kader. Voor de 70 ouderenzorgorganisaties die het kort geding aanspanden, moeten de bestaande Wlz-overeenkomsten, inclusief toepasselijke addenda en bijbehorend regionaal beleid, ten minste voor 2027 worden verlengd. ZN bevestigt dat voor hen het beleid 2024–2026 doorloopt en voor overige aanbieders het beleid 2027–2029 geldt. Controleer daarom welk contractueel kader op de eigen organisatie van toepassing is voordat de gevolgen voor behandeling thuis worden uitgewerkt.

Dit is een verandering in de zorginkoop binnen de bestaande leveringsvormen. Het is geen algemene afschaffing van vpt en ook niet de invoering van de nieuwe leveringsvorm Wlz-thuis. Die vraagt een afzonderlijke wetswijziging. VWS: Kamerbrief van 26 mei 2026.

Voor behandeldiensten zijn ook de afspraken over behandeling thuis van belang. Het landelijke beleidskader benoemt de samenwerking met huisartsen, de regionale beschikbaarheid van medisch-generalistische zorg en de contractering van behandeling. Afzonderlijke behandelprestaties blijven in 2027 beschikbaar, onder de daarvoor geldende voorwaarden en productieafspraken. NZa: modulaire zorg 2027.

Voor de voorbereiding op 2027 ligt daarmee een concrete vraag op tafel: hoe sluiten de inkoopafspraken aan op de behandeling die de organisatie thuis wil bieden? Welke deskundigheid wordt ingezet, wie organiseert die inzet en welke vergoeding staat daartegenover? Een veranderende verhouding tussen mpt en vpt kan gevolgen hebben voor de manier waarop behandeling wordt gecontracteerd en betaald. Dat verdient ook aandacht in de raming van behandelcapaciteit, kosten en opbrengsten.

Wat betekent dit voor behandelbudget en formatie?

De ontwikkelingen in de Wlz raken zowel de behandelopdracht als de financiële ruimte. Welke cliënten worden behandeld, waar gebeurt dat en welke bijdrage wordt van behandelaren verwacht? De antwoorden bepalen mede welke deskundigheid, omvang en functiemix nodig zijn.

Daarbij zijn de aanspraak van de cliënt, de bekostiging van de organisatie, het interne behandelbudget en de werkelijke kosten verschillende zaken. Een Wlz-zorgprofiel schrijft geen vast aantal behandeluren voor. Binnen de integrale bekostiging maakt de organisatie zelf keuzes over de inzet van mensen en middelen, passend bij de benodigde zorg. Een historische behandelcomponent in een tarief is daarmee nog geen onderbouwing van de formatie. NZa: zorgprofielen en uren.

Een verschuiving tussen verpleeghuiszorg, geclusterde woonvormen en zorg thuis kan gevolgen hebben voor de behandelcapaciteit. Dezelfde deskundigheid is dan mogelijk op andere plekken nodig, met andere afspraken over samenwerking, beschikbaarheid en vergoeding. In de financiële vergelijking horen ook kosten thuis die buiten de behandeldienst zijn geboekt, zoals ingekochte expertise, management of planning.

Een bruikbare analyse verbindt daarom de zorgvraag en behandelopdracht met de huidige inzet, kosten en inkomsten. Zo wordt zichtbaar waar de bestaande formatie aansluit en waar andere keuzes nodig zijn.

Voor veranderingen die nog worden uitgewerkt, helpen scenario’s: wat betekent een andere cliëntmix of bekostiging voor de behandeldienst? Daarmee kan de organisatie zich voorbereiden, terwijl de begroting en uitvoering blijven steunen op vastgestelde regels en concrete contractafspraken.

Welke keuzes kunnen organisaties nu al voorbereiden?

De voorbereiding kan zich richten op vier samenhangende keuzes.

Welke behandeling wil de organisatie waar bieden? Bepaal welke rol de behandeldienst wil vervullen in het verpleeghuis, in geclusterde woonvormen en bij cliënten thuis. Welke cliëntgroepen en behandelvragen passen bij de expertise en zorgvisie? Waar wil de organisatie haar aanbod ontwikkelen, en waar ligt samenwerking met andere aanbieders meer voor de hand?

Wat wordt zelf georganiseerd en wat samen met anderen? Maak concreet welke deskundigheid de organisatie zelf beschikbaar wil houden en welke via partners wordt georganiseerd. Daarbij horen afspraken met huisartsen, wijkverpleging en andere behandeldiensten over consultatie, medebehandeling, verantwoordelijkheden en bereikbaarheid. Ook dienstverlening aan andere organisaties kan een bewuste keuze zijn.

Welke mensen en functies zijn daarvoor nodig? Onderzoek hoe de gewenste behandelopdracht zich verhoudt tot de huidige formatie en functiemix. Waar is andere deskundigheid nodig? Welke inzet vraagt een vaste verbinding met zorgteams of locaties, en waar is ruimte nodig om mee te bewegen met de vraag? Betrek behandelaren en zorgteams bij deze afwegingen: zij kennen het dagelijkse samenspel en de praktische knelpunten.

Welke financiële ruimte en voorwaarden horen daarbij? Werk enkele scenario’s uit voor de ontwikkeling van cliëntgroepen, inzet, kosten en inkomsten. Maak zichtbaar onder welke omstandigheden uitbreiding, een andere verdeling van capaciteit of samenwerking haalbaar is. Spreek ook af welke nieuwe informatie aanleiding geeft om keuzes aan te passen, bijvoorbeeld concrete inkoopafspraken of duidelijkheid over toekomstige bekostiging.

Welke ontwikkelingen volgt dit dossier?

Dit dossier volgt de ontwikkelingen die de positie en organisatie van Wlz-behandeling in de ouderenzorg veranderen:

• Harmonisatie van behandeling: het opheffen van het onderscheid tussen verpleeghuisplekken met en zonder behandeling, en de gevolgen voor aanspraken, verantwoordelijkheden en bekostiging.
• Het Afwegingskader Verpleeghuiszorg: de toepassing in de praktijk, wettelijke borging en mogelijke gevolgen voor behandeling binnen en buiten het verpleeghuis.
• Wlz-thuis en zorginkoop: de uitwerking van de nieuwe leveringsvorm en veranderingen in inkoopafspraken die de organisatie en vergoeding van behandeling raken.

Het dossier wordt bijgewerkt wanneer er inhoudelijk iets verandert: bijvoorbeeld een nieuw besluit, een gewijzigde planning, vastgestelde regelgeving of een evaluatie die gevolgen heeft voor de praktijk. Bij de tekst staat wanneer de inhoud voor het laatst is gecontroleerd.

Daarbij blijft herkenbaar wat een advies of beleidsvoornemen is, wat daadwerkelijk is besloten en wanneer een verandering ingaat. De betekenis voor behandeldiensten wordt afzonderlijk toegelicht.

Lees ook de dossiers over modulaire bekostiging van revalidatie- en herstelzorg en behandeling organiseren over organisatiegrenzen heen.