Regio en samenwerking · Dossier
Behandeling organiseren over organisatiegrenzen heen
Een specialist ouderengeneeskunde die meedenkt met een huisarts, behandelaren die ook cliënten van een andere aanbieder behandelen of organisaties die gezamenlijk een medische achterwacht organiseren: samenwerking kan verschillende vormen krijgen. Daarmee wordt de vraag hoe behandeling beschikbaar blijft ook een vraagstuk tussen organisaties. Het programma MGZ in de regio ondersteunt zulke samenwerking rond medische zorg, onder meer bij bereikbaarheid, triage en financiering. Vilans: medisch-generalistische zorg in de regio.
Voor een werkbare samenwerking zijn concrete afspraken nodig. Voor welke cliënten en behandelvragen is de samenwerking bedoeld? Welke deskundigheid is beschikbaar, wie draagt welke verantwoordelijkheid en hoe wordt de inzet georganiseerd en betaald? Daarbij hoort ook duidelijkheid over wat er gebeurt wanneer de vraag toeneemt of een samenwerkingspartner onvoldoende capaciteit beschikbaar heeft.
Voor de samenwerking tussen huisartsen en zorgorganisaties hebben ActiZ, de LHV en de VGN in februari 2026 twee modelovereenkomsten gepubliceerd. Deze vrijwillige hulpmiddelen bieden een concreet vertrekpunt voor afspraken over medisch-generalistische zorg. Dit dossier gebruikt die medische samenwerking als eerste ingang en kijkt daarnaast naar de bredere keuzes die het gezamenlijk organiseren van behandeling vraagt. LHV: modelovereenkomsten MGZ.
Voor welke cliënten en behandelvragen wordt samengewerkt?
Een samenwerking krijgt richting door concreet te maken welke cliënten worden geholpen en welke behandelvragen daarbij horen. Gaat het bijvoorbeeld om consultatie bij complexe problematiek thuis, behandeling op een woonlocatie van een andere aanbieder of gezamenlijke beschikbaarheid voor een specifieke doelgroep? De benodigde deskundigheid en de aansluiting op de bestaande zorg vormen daarbij het vertrekpunt.
Ook de aard van de bijdrage vraagt om duidelijkheid. Een eenmalig advies, medebehandeling of het overnemen van een afgebakend deel van de behandeling vragen elk om andere afspraken. Voor de betrokken professionals en de cliënt moet helder zijn wat de samenwerking toevoegt, hoe die aansluit op de andere behandeling en wie waarvoor aanspreekbaar is.
Bij medisch-generalistische zorg maakt bovendien de bestaande zorgsituatie verschil. De modelovereenkomsten onderscheiden daarom patiënten met een Wlz-indicatie zonder behandeling en patiënten die verblijf met behandeling ontvangen. Die situaties kennen een andere verdeling van verantwoordelijkheden tussen huisarts en zorgorganisatie. Dat onderstreept waarom een gedeeld beeld van de doelgroep en de behandelopdracht vooraf nodig is. LHV: modelovereenkomsten MGZ.
Meer over de aanspraken en organisatie van behandeling staat in het dossier Wlz-behandeling.
Wie is waarvoor verantwoordelijk?
Samenwerkingspartners maken afspraken op twee niveaus. Tussen organisaties gaat het om wie welke inzet levert, wie beschikbaarheid en vervanging organiseert en wie aanspreekbaar is wanneer afspraken niet worden nagekomen. Bij structurele samenwerking worden deze afspraken schriftelijk vastgelegd.
In de behandeling van de cliënt houdt iedere zorgverlener een eigen professionele verantwoordelijkheid voor het eigen aandeel. Als de aard of complexiteit van de zorg daarom vraagt, wordt een regiebehandelaar aangewezen die de samenhang, continuïteit en afstemming bewaakt. Ook is duidelijk wie het vaste aanspreekpunt voor de cliënt is. Deze rollen betekenen geen automatische overname van de inhoudelijke verantwoordelijkheid van andere behandelaren. KNMG: verantwoordelijkheidsverdeling bij samenwerking in de zorg.
Die verdeling krijgt betekenis in het dagelijkse werk. Wie bespreekt een advies met de cliënt, wie voert de afgesproken vervolgacties uit en wie koppelt terug? Hoe wordt gehandeld bij verslechtering of wanneer een betrokken professional onbereikbaar is? Door ook deze overdrachtsmomenten concreet te maken, weten professionals aan beide kanten van de organisatiegrens wat zij van elkaar kunnen verwachten.
Bereikbaarheid en beschikbaarheid, ook buiten kantooruren
Bereikbaarheid gaat over contact kunnen leggen; beschikbaarheid over de zorg die vervolgens kan worden ingezet. Samenwerkingspartners spreken daarom af wie een vraag aanneemt, wie de urgentie beoordeelt en welke deskundigheid kan worden ingeschakeld. Daarbij horen afspraken over reactietijden, inzet op locatie en vervanging bij uitval of gelijktijdige vragen.
Voor de avond, nacht en het weekend (ANW) vraagt dit om een herkenbare route voor medische vragen. Hoe verloopt de triage, welke professional kan handelen en wanneer wordt een medische achterwacht ingeschakeld? Regionale samenwerking kan helpen om deze functies gezamenlijk te organiseren. Welke deskundigheid op welke momenten beschikbaar moet zijn, hangt samen met de doelgroep en de afgesproken zorg. Vilans: organisatie van ANW-zorg.
Een afspraak over huisartsenzorg overdag regelt de ANW-zorg niet automatisch. Bij verblijf met Wlz-behandeling is de zorginstelling verantwoordelijk voor het organiseren daarvan. Een huisarts die overdag als onderaannemer werkt, betekent dus geen automatische dekking door de huisartsenspoedpost. Bij patiënten die bij een huisarts zijn ingeschreven, moet de spoedpost op de hoogte zijn van de relevante samenwerkingsafspraken. Ook belangrijke cliëntinformatie en afspraken over behandelwensen moeten de professionals buiten kantooruren bereiken. LHV: afspraken over dagzorg en ANW.
Hoe worden inzet en beschikbaarheid betaald?
Bij samenwerking lopen twee financiële vragen naast elkaar: hoe wordt de zorg bekostigd en hoe vergoeden partners elkaars bijdrage? De zorgsituatie bepaalt mede welke financieringsroute geldt. Bij onderaanneming kan bijvoorbeeld de ene organisatie de zorg contracteren en de andere betalen voor de uitvoering. Dat vraagt om duidelijkheid over wie declareert, wie factureert en welke prestaties en kosten in de onderlinge vergoeding zijn opgenomen. Vilans: financiering van medisch-generalistische zorg.
In de kostenafweging horen ook beschikbaarheid, triage, reistijd, afstemming en de organisatie van vervanging thuis. Deze werkzaamheden vragen capaciteit, ook wanneer er weinig patiëntcontacten zijn. Hoe ze worden vergoed, hangt af van de gekozen samenwerking en de toepasselijke bekostiging; niet ieder onderdeel is afzonderlijk declarabel.
De keuze tussen zelf organiseren, samenwerken of inkopen hangt samen met het bredere portfolio van de organisatie.
Samenwerkingspartners spreken daarom af hoe vaste kosten en kosten van daadwerkelijk geleverde inzet worden verdeeld. Daarbij horen verwachtingen over het gebruik en afspraken over wat er gebeurt als de vraag hoger of lager uitvalt. Wie draagt de kosten van gereserveerde capaciteit die weinig wordt benut? En wanneer vraagt extra inzet om nieuwe afspraken? Zo sluit de financiële verdeling aan op de bijdrage en het risico van iedere partner.
Werkt de samenwerking zoals bedoeld?
Bij de start spreken partners af waaraan zij kunnen zien dat de samenwerking werkt. Krijgen cliënten tijdig de benodigde behandeling? Is duidelijk wie aanspreekbaar is en verloopt de overdracht goed? Ook de werkbelasting van professionals, de beschikbare capaciteit en de financiële verdeling horen in die beoordeling thuis.
Een beperkt aantal gegevens kan helpen om dit gesprek concreet te voeren, bijvoorbeeld over het gebruik, wachttijden, inzet en kosten. Daarnaast zijn ervaringen van cliënten en professionals waardevol: waar loopt het soepel en waar ontstaan omwegen, onduidelijkheid of extra werk? Binnen het programma MGZ in de regio worden zulke praktijkervaringen onderzocht en teruggekoppeld om de samenwerking verder te ontwikkelen. Vilans: onderzoek naar regionale samenwerking.
Partners leggen vast wanneer zij evalueren, wie daarbij betrokken zijn en wie over aanpassingen kan besluiten. Een groeiende vraag, terugkerende knelpunten of zorgen over de continuïteit kunnen aanleiding zijn om eerder samen te komen. Zo krijgt evaluatie een praktisch vervolg in aangepaste afspraken over de zorg, inzet of financiering. De KNMG-handreiking benoemt eveneens het belang van passende evaluatiemomenten en gezamenlijk leren van incidenten. KNMG: verantwoordelijkheidsverdeling bij samenwerking.
Welke ontwikkelingen volgt dit dossier?
Dit dossier volgt ontwikkelingen die van betekenis zijn voor het organiseren van behandeling over organisatiegrenzen heen: nieuwe samenwerkingsafspraken, de verdeling van verantwoordelijkheden, regionale beschikbaarheid en veranderingen in de financiering. Daarbij zijn onder meer de MGZ-modelovereenkomsten en de kennis uit het programma MGZ in de regio relevant.
Naast landelijke ontwikkelingen krijgen geselecteerde onderzoeken en praktijkvoorbeelden een plek. Centraal staat welke keuzes organisaties maken, wat zij daarvan leren en onder welke omstandigheden hun aanpak bruikbaar kan zijn voor anderen. Medisch-generalistische zorg vormt de eerste ingang; ook samenwerking rond psychologische en paramedische behandeling kan worden belicht wanneer daar goed onderbouwde inzichten beschikbaar zijn.
Het dossier wordt bijgewerkt bij nieuwe landelijke afspraken, relevante wijzigingen in de bekostiging en onderzoeks- of evaluatiebevindingen die gevolgen hebben voor de praktijk. Daarbij blijft herkenbaar wat een aanbeveling, een vastgestelde afspraak of een ervaring uit een specifieke samenwerking is. De betekenis voor behandeldiensten wordt afzonderlijk toegelicht. Bij de tekst staat wanneer de inhoud voor het laatst is gecontroleerd.