Stelsel en bekostiging · Dossier
Modulaire bekostiging van revalidatie- en herstelzorg: wat verandert?
Hoeveel zorg en behandeling iemand tijdens het herstel nodig heeft, kan veranderen. De huidige bekostiging beweegt daar niet altijd gemakkelijk in mee. Eerstelijnsverblijf (ELV) en geriatrische revalidatiezorg (GRZ) kennen verschillende financiële systemen, terwijl de zorgvragen in de praktijk niet altijd netjes binnen die grenzen passen. Ook nieuwe vormen, zoals regionale ouderenklinieken, vragen om een passende bekostiging. NZa: achtergrond van de nieuwe bekostiging.
Vanaf 1 januari 2027 start daarom een vijfjarig experiment met vijftien zorgaanbieders. Daarin worden ELV, GRZ en laagcomplexe medisch-specialistische zorg samengebracht in één modulair bekostigingssysteem. Palliatief-terminale zorg binnen het ELV valt buiten dit experiment. Het doel is om zorg en behandeling gemakkelijker op en af te schalen en ruimte te bieden voor nieuwe zorgvormen, waaronder revalidatie die deels thuis plaatsvindt. Het gaat om een experiment bij deelnemende aanbieders; de reguliere bekostiging wordt hiermee niet voor iedereen vervangen. NZa: aankondiging van het experiment.
Voor behandeldiensten raakt deze ontwikkeling aan de organisatie van het werk: welke deskundigheid is wanneer nodig, hoe beweegt de inzet mee met het hersteltraject en hoe verhouden kosten en opbrengsten zich tot elkaar? Ook voor organisaties die niet deelnemen, zijn dat relevante vragen bij de verdere ontwikkeling van hun revalidatie- en herstelzorg.
Hoe is de nieuwe bekostiging opgebouwd?
De modulaire bekostiging bestaat uit afzonderlijke onderdelen die worden gecombineerd op basis van de zorg die een patiënt nodig heeft.
Bij een opname vormt verblijf inclusief verpleging en verzorging de basis. Daarvoor zijn drie niveaus opgenomen: laag intensief, intensief en hoog intensief. Deze indeling gaat over de verpleegkundige zorgzwaarte. De medische, paramedische en gedragswetenschappelijke behandeling wordt daarnaast afzonderlijk bekostigd. Zo kunnen verschillen in benodigde verpleging en behandeling elk een eigen plek krijgen.
Voor GRZ zonder opname bestaat een afzonderlijke ambulante behandeldag. Die vergoedt de bijbehorende indirecte kosten en voorzieningen; de behandeling zelf wordt via de behandelmodules gedeclareerd. Daarmee krijgt ook een revalidatietraject dat deels buiten de instelling plaatsvindt een eigen financiële opbouw.
Daarnaast kunnen aanbieders en zorgverzekeraars afspraken maken over resultaatbeloning en zorgvernieuwing, bijvoorbeeld over het belonen van zorguitkomsten of een andere manier van organiseren. De inhoud en vergoeding worden samen vastgelegd. NZa: beleidsregel experiment revalidatie- en herstelzorg, artikel 4.
Wat vraagt dit van de organisatie van behandeling?
De modulaire bekostiging moet meer ruimte bieden om de behandelinzet te laten meebewegen met het herstel. Voor behandeldiensten ligt daar een concrete organisatievraag: welke deskundigheid is bij opname nodig, wat verandert tijdens het traject en welke behandeling gaat eventueel thuis verder? Dat vraagt om afstemming tussen behandelaren, zorgteams en de professionals die de zorg thuis overnemen. NZa: doel en opzet van het experiment.
Daarbij blijft een samenhangend behandelplan het vertrekpunt. De regiebehandelaar bewaakt de continuïteit en samenhang en zorgt voor voldoende informatie-uitwisseling. Voor de organisatie betekent dit dat ook de verdeling van capaciteit over disciplines, de planning en de mogelijkheden om inzet bij te stellen op elkaar moeten aansluiten.
Ook de verhouding tussen patiëntcontact en overige werkzaamheden verdient aandacht. De behandelmodules worden gedeclareerd op basis van directe patiëntgebonden tijd en specifiek omschreven gericht overleg. Voorbereiding, verslaglegging en andere indirecte werkzaamheden zijn in de tarieven verwerkt. Die werkzaamheden vragen wel capaciteit en horen dus mee te wegen bij de onderbouwing van formatie en kosten. NZa: beleidsregel, artikelen 1 en 4.
Tarieven, kosten en afspraken met zorgverzekeraars
Het NZa-tarief, de afgesproken vergoeding en de eigen kostprijs zijn drie verschillende zaken. Voor verblijf en behandeling stelt de NZa maximumtarieven vast. Onder voorwaarden kan met de zorgverzekeraar een verhoging van maximaal 10% worden afgesproken. Voor resultaatbeloning, zorgvernieuwing en onderlinge dienstverlening gelden vrije tarieven. Om binnen het experiment te kunnen declareren, is een schriftelijke overeenkomst met de zorgverzekeraar van de patiënt nodig. NZa: beleidsregel, artikelen 4–6.
Of de dienstverlening financieel uitkomt, hangt af van de overeengekomen vergoeding én de eigen kosten. Daarbij spelen onder meer de functiemix, personeelskosten, noodzakelijke indirecte werkzaamheden en de benutting van beschikbare capaciteit een rol. Een behandelmodule met een aantrekkelijk tarief kan bij een lage bezetting of relatief veel indirecte inzet toch onvoldoende dekking bieden.
Bij de voorbereiding horen daarom ook de afspraken over volumes en eventuele omzetplafonds. Welke ruimte is er om meer behandeling te leveren als de zorgvraag daarom vraagt? En wat gebeurt er financieel wanneer de instroom, behandelintensiteit of verblijfsduur afwijkt van de verwachting? Door die afspraken naast de eigen kosten en verwachte inzet te leggen, ontstaat een bruikbaar beeld van de mogelijkheden en financiële risico’s.
Het convenant van 25 september 2026 bevat ook afspraken over de financiële overgang. Voor de eerste fase geldt als uitgangspunt dat de opbrengsten per patiënt bij een gelijke patiëntmix in vergelijkbare situaties minimaal gelijk zijn aan de bestaande financiering. Tarieven en volumes blijven onderwerp van individuele contractering. ActiZ en ZN hebben daarnaast een financieel vangnet ontwikkeld; het convenant voorziet in informele toetsing bij de ACM. Ook moeten contracten uitstapvoorwaarden bevatten: stoppen tijdens een lopend kalenderjaar is volgens het convenant niet mogelijk. Ik zou daarom vooraf laten vastleggen hoe de vergelijking met de bestaande financiering, het vangnet en de uitstapvoorwaarden voor de eigen organisatie uitwerken. Convenant experiment revalidatie- en herstelzorg, p. 7 en 10–11.
Wat kunnen organisaties buiten het experiment alvast voorbereiden?
Ook voor organisaties die niet deelnemen, biedt de ontwikkeling aanleiding om de eigen revalidatie- en herstelzorg tegen het licht te houden. Een bruikbaar vertrekpunt is de samenhang tussen patiëntgroepen, hersteltrajecten en behandelinzet. Welke deskundigheid wordt wanneer ingezet, hoe verschilt dat tussen groepen en hoe verhouden de kosten zich tot de huidige opbrengsten?
Daarnaast verdient de gezamenlijke planning aandacht. Sluiten de inzet van behandelaren en zorgteams op elkaar aan? Beweegt de behandeling mee met het herstel, en hoe wordt een eventuele overgang naar behandeling thuis georganiseerd? Zorgpadplanning kan helpen om die samenhang te versterken. Of patiëntprofielen of zorgpaden ook aan de toekomstige bekostiging worden gekoppeld, wordt binnen het experiment nog onderzocht. NZa: evaluatie en doorontwikkeling.
Daarbij horen ook afspraken over samenwerking over organisatiegrenzen heen.
Met enkele scenario’s kan vervolgens worden verkend wat een andere instroom, patiëntmix of verhouding tussen klinische en ambulante behandeling betekent voor capaciteit, kosten en opbrengsten. Bestaande informatie vormt daarvoor de basis; ontbrekende gegevens worden gericht aangevuld. Zo levert de voorbereiding ook inzicht op voor keuzes die de organisatie nu al moet maken.
Voor de begroting en uitvoering blijven de toepasselijke reguliere bekostiging en de eigen contractafspraken het vertrekpunt. De experimentele tarieven vormen voor niet-deelnemers geen nieuwe declaratiebasis. NZa: reikwijdte van het experiment.
Evaluatie en actualisatie van dit dossier
Tijdens het vijfjarige experiment onderzoekt de NZa of de nieuwe bekostiging passende zorg ondersteunt. Kan de inzet gemakkelijker worden op- en afgeschaald, verbetert de doorstroom in de keten en blijven de administratieve lasten beheersbaar? Ook wordt onderzocht welke eenheid het beste past bij de bekostiging en of een koppeling met patiëntprofielen of zorgpaden wenselijk is. NZa: evaluatie en doorontwikkeling.
Voor de evaluatie vraagt de NZa informatie op bij zorgaanbieders en zorgverzekeraars. De NZa rapporteert hierover aan de minister van VWS. De uitkomsten moeten duidelijk maken welke onderdelen werken en waar aanpassing nodig is. Structurele invoering voor alle aanbieders vraagt afzonderlijke besluitvorming. NZa: beleidsregel, artikelen 7–9.
Dit dossier wordt bijgewerkt bij nieuwe evaluatiebevindingen, relevante wijzigingen in de regels of opzet en besluiten over het vervolg. Daarbij blijft zichtbaar wat wordt onderzocht, wat daadwerkelijk is besloten en wanneer veranderingen ingaan. De betekenis voor behandeldiensten wordt afzonderlijk toegelicht. Bij de tekst staat wanneer de inhoud voor het laatst is gecontroleerd.